Harry Mulisch: “Ik ben de Tweede Wereldoorlog”

Een van de bekendste schrijvers van het hele  Nederlandse taalgebied, Harry Mulisch, werd in 1927 in Haarlem geboren, in een tijd tussen de twee wereldoorlogen. Nederland bevond zich in de jaren 30 in een enorme economische crisis als gevolg van de Eerste Wereldoorlog. Maar dat was niet het grootste probleem voor het gezin van Mulisch. Ondanks de crisis, hadden fascistische en nationaal-socialistische partijen noch in België noch in Nederland veel succes. Dit heeft een bijzondere invloed op de ouders van de schrijver. De vader van Mulisch was van Oostenrijkse afkomst maar zijn moeder was jodin. In de oorlogsjaren was zijn vader een echte collaborateur. Dat was een hele moeilijke tijd voor Harry Mulisch, want in die tijd werden de joden in gevangenissen en in concentratiekampen opgesloten. Hoewel Mulisch niet direct aan de oorlog heeft deelgenomen, is hij ongetwijfeld door hem gevormd. Hij beschrijft zichzelf als de belichaming het trauma van de anderen. Enerzijds is er de figuur van zijn vader – een nazi-collaborateur en anderzijds die van zijn moeder – een slachtoffer van het nazi-regime. Dus een familie, die de oorlog zelf symboliseert.

mulisch1

Geboorteadvertentie uit het Algemeen Handelsblad, 29 juli 1927

Deze familieachtergrond bracht Mulisch tot de uitspraak “Ik ben de Tweede Wereldoorlog”. Deze woorden schrijft de grote meester van de Nederlandse literatuur Harry Mulisch op een ironische manier en misschien met een klein beetje arrogantie in zijn autobiografie. Het valt toch niet te ontkennen, dat hij en zijn oeuvre symbool staan voor de gruwel en de nasleep van de oorlog. Tegelijkertijd wordt Mulisch zelf blijkbaar beschouwd als een soort historicus van de Tweede Wereldoorlog. In zijn hoofd kwam altijd de vraag op: “Ben ik een slachtoffer of ben ik een dader?“ Thema’s als schuld en onschuld, goed en fout hebben hem altijd bezig gehouden.

Als een van de generatie der oorlogskinderen is Mulisch getraumatiseerd en sterk beïnvloed  door de oorlog, die in het midden van zijn werk en misschien ook van zijn leven staat. Maar, hij beschreef ook veel onvervulde verlangens of herinneringen uit zijn eigen leven in zijn boeken. De oorlog zelf is iets wat in het verleden gebeurd is en niet meer veranderd kan worden.

Voorkant van Harry Mulisch zijn oorlogsroman Siegfried uit 2001.

Hoewel deze grote shrijver al overleden is, spreekt zijn stem steeds nog in de hoofden van zijn lezers en bestaat zijn figuur steeds nog in de regels van zijn boeken. In de pagina’s van zijn boeken kan men hem op een intimiere manier ontmoeten. Zijn romans maken hem onsterfelijk. Hij schepte in zijn werk een nieuwe werkelijkheid op de basis van de al bestaande historische realiteit om ervoor te zorgen dat men nog steeds het verleden herinnert…en misschien ook hemzelf…uiteindelijk is hij de oorlog.

Door Veselka Petrova en Pavel Dimitrov

FacebookGoogle+

Geef een reactie