Het monument Indië-Nederland in Amsterdam: welke verhalen vertelt het ons?

Het monument Indië-Nederland werd in 1935 in Amsterdam-Zuid onthuld als eerbetoon aan de Nederlandse luitenant-generaal en gouverneur-generaal van Nederlands-Indië Joannes Benedictus van Heutsz. Het monument toont een ruim vier meter hoge vrouwenfiguur met een wetsrol in de hand, staande onder een grote zon en in een ruime vijver. Links en rechts van het beeld zien we twee leeuwen en de wapenschilden van Batavia en Amsterdam. Aan weerszijden zijn er nog meer tekens die de Indische cultuur, flora en fauna illustreren. Dit indrukwekkende monument verbeeld de herinneringen aan het koloniale verleden en ook de krachttoeren van generaal Van Heutsz. Het monument staat symbool voor het Nederlands-Indische erfgoed.

1-ste

Indië-Nederland monument in Amsterdam

 

Pas in 2001 kreeg het monument zijn huidige naam. Omdat Van Heutsz verantwoordelijk werd gesteld voor de zwarte tijd in Atjeh, besloot de stadsdeelraad toen om de constructie om te dopen tot “Monument Indië-Nederland”. J.B. van Heutsz was commandant van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger en hij had Atjeh onder Nederlands gezag gebracht door de opstanden aldaar op een gewelddadige manier neer te slaan met duizenden slachtoffers als gevolg.

Terwijl het monument in Nederland nog altijd bestaat, is het monument in Batavia – het huidige Jakarta – ter ere van dezelfde commandant na de onafhankelijkheid direct gesloopt. Van het monument in Batavia is alleen de zogenaamde “kop van een Javaan” in het Rijksmuseum achtergebleven. Dit is een veelzeggend voorbeeld wat betreft de houding van de Indische bevolking ten opzichte van Van Heutsz.

2-de(3)

Van Heutsz-monument in Batavia, met rechtsboven de “kop van de Javaan”.

 

Het Amsterdamse monument wordt op verschillende manieren gezien. Officiëel is het “een herinneringsteken voor de relatie tussen Nederland en Indië tijdens de koloniale periode”. Maar wat betekent dat precies? “De relatie” klinkt heel vaag. Voor sommigen is het een herinneringsteken voor alle slechte acties van Nederland in Indonesië tijdens de koloniale periode – racisme, geweld, “politionele acties”. Voor anderen is dit monument een herinnering aan de gouden eeuw van het Nederlandse rijk – een betere tijd. En wat betekent het monument voor de kinderen en kleinkinderen van de Indisch-Nederlandse bevolking? Op welke manier herinnert het hen aan de moeilijke geschiedenis van de Nederlandse aanwezigheid in Nederlands-Indië?

Misschien zal men nooit vergeten dat dit monument ten ere van Van Heutsz was opgericht. Dit is een monument dat door de winnaars werd gemaakt, de kolonialist, de “witte man”. Een verschillende naam kan de boodschap ervan moeilijk wijzigen. En ookal is de naam veranderd, heeft het weinig effect gehad. Sommigen noemen het monument nog steeds bij zijn oude naam – “het Van Heutsz monument” –, terwijl anderen het monument het liefst zien verdwijnen.

3-de

Indië-Nederland monument in Amsterdam

 

Het lot van het monument kan de gebeurtenissen uit het verleden natuurlijk niet veranderen. Het monument zou een plaats van herinnering moeten zijn, die het koloniale verleden kritisch belicht. De debatten over dit monument kunnen daar misschien juist aan bijdragen, aangezien ze de betekenis van het monument weer centraal stellen.

Door Bilyana Marchevska en Iolita Georgieva

FacebookGoogle+

Geef een reactie