Martenitza – legendes, zeden en gebruiken

images

Elk jaar op 1 maart draagt de Bulgaar een Martenitza. Dit zijn lintjes en kwastjes van rode en witte wol die gezondheid en geluk zullen brengen.

Toen in het verleden het Oud-Bulgaarse volk zich in de Donauvlakte vestigde, namen zij ook hun heidense rituelen mee. Zij maakten grote heilige vuren en met die vuren eerden zij hun hoogste God Tangra die hen veilig tot hier had gebracht. En dan begon hun feest.

Uit de wijde omtrek brachten de mensen kudden blatende lammeren, vette schapen en loeiende kalveren mee naar het feest. De gewassen van het veld en de vruchten werden klaar gemaakt. De vrouwen bakten grote ronde broden en de mannen wierpen takken op het vuur en draaiden hun zwaarden waaraan grote stukken vlees geregen waren. Er was voor iedereen brood, geroosterd vlees en heerlijk smakende wijn. De vlammen laaiden hoog op en de sfeer was vrolijk.

Alleen de Khan was treurig. Hij die zijn volk in zoveel oorlogen had aangevoerd en zelfs de Byzantijnen gedwongen had zich over te geven was niet in de stemming om al feest te vieren. Hij mistte een groen geurig kruid wat in zijn vaderland zo rijkelijk groeide op de steppen. De oude gebruiken geboden dit op de offergaven te leggen om zo de grote Tangra te bedanken voor dit paradijselijke land wat zij nu bewoonden.

Hij zuchtte diep, tranen schitterden in zijn ogen, maar zie… een bont gevederde vogel kwam bij hem zitten. Uiterlijk een vogel zoals alle vogels maar met dit verschil dat hij als een mens kon spreken. De vogel sprak tot de Khan: ‘wees niet treurig Khan Juvigi, ik heb snelle en sterke vleugels.

Toen nam de jonge Khan het geurige kruid en legde dat op de offergaven om zo priesterlijk de grote Tangra te bedanken.Tot hiertoe ben ik u gevolgd en nu wil ik u helpen. Bind me een witte draad om de hals dan zal ik naar uw zuster aan de Wolga vliegen om haar te groeten en uw boodschap over te brengen’. De Khan bond de kleurrijke vogel een wit draadje met zijn boodschap om de hals. De vogel vloog meteen op en was snel uit het oog verdwenen. Na enige tijd keerde de vogel terug. Vermoeid en voldaan ging hij op de schouder van de Khan zitten. Weer sprak hij met een menselijke stem: ‘wees blij Khan Juvigi, haal het witte draadje los en neem ook het groene takje geurig kruid. U zult ook een rood draadje aan treffen met de hartelijke groeten uit uw vaderland van uw zuster’.

Het witte en rode draadje bewaarde hij zorgvuldig want dat zou hem geluk brengen. Op 1 maart zal menig Bulgaar deze witte en rode draadjes dragen om zo te hopen op geluk en welzijn voor iedereen.

Dit is één van de vele legendes die aan het feest van Martenitza ten grondslag ligt. Op belangrijke plaatsen zoals bij kerken of in kloostertuinen zien we de Martenitza’s in de bomen hangen.

BABA MARTA

Zo associeerden de Bulgaren al eeuwen geleden deze dag met de eerste stappen van de lente, de wedergeboorte van de natuur na een strenge winter. De oude tradities vragen om een aantal speciale activiteiten die er hoofdzakelijk op zijn gericht om het kwaad te verjagen en het goede te verwelkomen teneinde de natuur een handje te helpen haar vrucht­baarheid en kracht terug te krijgen.

Vroeg in de morgen maken de huisvrouwen schoon onder het motto: ‘vliegen en vlooien eruit, wij erin’. Ze maken een vuur van alle verzamelde rommel. De kinderen springen met beide benen tegelijkertijd over het vuur en roepen: Vlucht, vliegen, slangen en hagedissen’. De vrouwen leggen rode vloerkleden en kleding op het dak van het huis. Zij gaan ervan uit dat het de zonneschijn aantrekt.

Het meest belangrijke en bekende gebruik op 1 maart is het geven van een Martenitza aan ieder lid van de familie. Het gebruik heeft zich in de eeuwen uitgebreid naar vrienden en bekenden en is nog steeds populair.

In het verleden waren het de vrouwen en meisjes die op 1 maart ’s morgens voor dag en dauw de Martenitza’s maakten van rode en witte wollen draden. Door de wijze van het draaien van de draden krijgt de Martenitza zijn magie om kwaad te weren, goed te verwelkomen en nieuw leven te verlokken, zo geloofde men. Volgens de symboliek staat de rode kleur voor de man en de witte voor de vrouw, door de samenvoeging ontstaat nieuw leven.

De eerste maart is ook een christelijk-orthodoxe feestdag; een andere legende vertelt dat oude oma’s zich op deze dag verbergen in hun huizen. Zij zijn bang voor Baba Marta die, hoewel oud, gek is op de jeugd. Als zij een oude vrouw ziet wordt zij furieus, maar van de jeugd wordt zij blij en uitgelaten en dus is het weer zonnig en warm. Meisjes verbergen hun Martenitza in de tuin onder een steen. Daar blijft deze vier uur. Als zij na die vier uur de Martenitza onder de steen vandaan halen en hij is warm dan is een huwelijk nabij, of als het meisje ziek is dan zal ze snel beter worden.

Men draagt de Martenitza tot men een ooievaar of zwaluw ziet, daarna hangen zij deze aan een ontluikende boom of struik.

Baba Marta is, net als het weer in maart, onvoorspelbaar. Om er toch een positieve draai aan te geven, hebben de diverse regio’s zo hun eigen legendes met betrekking tot de Martenitza.

FacebookGoogle+

Geef een reactie